10 ciekawostek o Wawelu. Od grodu Wiślan po siedzibę Hansa Franka

Categories Polska

Czy wiecie, że powodem przeniesienia stolicy Polski z Krakowa do Warszawy pod koniec XVI wieku było coś więcej niż chęć króla Zygmunta III Wazy, by być bliżej swojej ojczyzny, czyli Szwecji? Warszawa w ogóle zapewniała lepsze położenie, bo była położona bardziej centralnie niż Kraków. Ale to nie jedyne powody. Zygmunt III, który góruje dziś nad Placem Zamkowym w Warszawie, był pirotechnikiem i doprowadził do pożaru na Wawelu. Narozrabiał, więc zabrał rzeczy i przeniósł się w nowe miejsce.

Chcecie więcej ciekawostek o Wawelu i Katedrze Wawelskiej?

Wawel (źródło: Pixabay)
Wawel (źródło: Pixabay)

1.Badania archeologiczne dowiodły, że ślady pierwszego osadnictwa na Wawelu datują się na środkowy paleolit – około 100 tys. lat p.n.e. Archeolodzy podejrzewają, że Wawel był jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan. O ich legendarnych władcach, Kraku i Wandzie, wspominał już XIII-wieczny kronikarz, Wincenty Kadłubek.

2. Zdaniem historyków pierwszy kościół katedralny na Wawelu wzniesiony został ok. roku 1000, tuż po ustanowieniu w Krakowie biskupstwa. Niewiele jednak wiemy o tym okresie jego istnienia. Pierwsze dokumenty, którymi dysponują historycy, datowane są na XI i XII stulecie. Wiemy, że konsekracja romańskiej świątyni miała miejsce w 1142 roku.

Sercem świątyni jest trumna z relikwiami św. Stanisława. Biskup krakowski Stanisław został zamordowany z rozkazu króla Bolesława Śmiałego w 1079 roku. Decyzja o pozbawieniu go życia nie przysporzyła królowi popularności, a katedra bardzo szybko stała się miejscem czci biskupa. Do jego grobu zaczęli przybywać pielgrzymi z całej Polski. Szybko powstała legenda o rozbiciu dzielnicowym Polski jako karze za ten czyn świętokradczy. Polska rozpadła się na części, tak jak integralność straciło ciało poćwiartowanego biskupa. Wierni oczekiwali jednak cudu za wstawiennictwem Stanisława, który stał się patronem zjednoczenia.

Biskupa Stanisława kanonizowano w 1253 roku.

3. I właśnie z katedrą wawelską łączy się symboliczny koniec rozbicia dzielnicowego: w 1320 roku koronowano tu Władysława Łokietka na króla Polski. On też podjął decyzję o budowie katedry w kształcie, jaki znamy obecnie.

4. Katedra Wawelska to miejsce pochówku polskich królów, biskupów krakowskich, duchownych, przywódców politycznych i wieszczów.

W samym sercu Katedry umieszczono baldachimowy ołtarz wspomnianego już św. Stanisława. Jego relikwie złożono w nim w 1254 roku. Ponadto w kryptach pod katedrą znajdują się groby królewskie. Najstarsza krypta, św. Leonarda, została wzniesiona w latach 1090–1117, ale miejsce ostatecznego spoczynku znaleźli w niej również królowie żyjący znacznie później, m.in. Jan III Sobieski (który bardziej kojarzy się z Warszawą niż Krakowem), Michał Korybut Wiśniowiecki, ale również Tadeusz Kościuszko i gen. Władysław Sikorski, który zginął a katastrofie lotniczej w Gibraltarze. Najmłodsza krypta zbudowana została w XX wieku. Spoczywa w niej marszałek Józef Piłsudski, który pierwotnie został pochowany w krypcie św. Leonarda. Ciało nie jest kompletne, gdyż serce marszałka zostało pochowane na wileńskiej Rossie.

W przedsionku tej krypty pochowano parę prezydencką Lecha i Marię Kaczyńskich, którzy zginęli 10 kwietnia 2010 roku.

Niektóre sarkofagi są puste. Przykładowo, ciało zabitego w  bitwie pod Warną Władysława Warneńczyka nigdy nie odnaleziono, więc w krypcie widzimy jedynie symboliczne miejsce pochówku.

Więcej o Krakowie:

5. Na przełomie XIII i XIV wieku powstał podział na zamek górny, który stanowił rezydencję królewską, i dolny, który był zapleczem usługowym i gospodarczym. Wtedy też wzgórze otoczono murem obronnym.

6. Jedyną częścią wyposażenia zamku na Wawelu z czasów Jagiellonów są arrasy, czyli tkaniny naśladujące obrazy. Wielkim ich miłośnikiem był Zygmunt August, który zgromadził 136 tkanin. Wszystkie zamówione były u brukselskich rzemieślników „na wymiar”, do konkretnych pomieszczeń. W testamencie król zapisał arrasy siostrom, a po ich śmierci tkaniny przeszły na własność Rzeczpospolitej. Gdy Niemcy wkroczyli do Polski w 1939 roku, arrasy zostały zabezpieczone i ostatecznie znalazły się w Kanadzie. Nie od razu po zakończeniu wojny wróciły do kraju, bo rząd Kanady nie uznał nowych komunistycznych władz Polski za uprawnione do odebrania depozytu. Ostatecznie udało się je odzyskać w 1961 roku.

7. 18 marca 1596 roku król Zygmunt III Waza podjął decyzję o przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy. Wawel nadal pozostawał rezydencją rodziny królewskiej, ale najważniejszy zamek znajdował się już w Warszawie. Na lekcji historii słyszeliście zapewne, że powodem przeniesienia było lepsze usytuowanie Warszawy (w bardziej centralnej części Rzeczypospolitej Obu Narodów) oraz fakt, że pochodzący ze Szwecji król chciał być bliżej swojej ojczyzny. Jest jeszcze jeden powód, o którym milczą podręczniki – a szkoda, bo jest naprawdę wciągający.

Otóż Zygmunt III Waza parał się alchemią. Nie było w tym nic niezwykłego, XVI wiek to czas poszukiwania różnych magicznych substancji przez chemików i alchemików. Król zachowywał się jednak na tyle nieostrożnie, że podpalił część zamku! Wprawdzie przeprowadzono niezbędny remont, ale ten przykry incydent przyspieszył decyzję o przeniesieniu dworu w inne miejsce.

8. Złotym okresem w rozwoju architektury i kultury artystycznej Wawelu były czasy panowania Jagiellonów, szczególnie Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta. Za ich panowania, w latach 1506-1534 przebudowano gotycki pałac na rezydencję renesansową z dziedzińcem arkadowym. Przy katedrze powstała kaplica Zygmuntowska. Niestety, kolejne wieki przyniosły dewastację rezydencji: najpierw Szwedzi zniszczyli zamek w latach 1655-1657, a w 1702 roku strawił go pożar. Kolejne rozbiory Polski dopełniły dzieła zniszczenia: zamek stracił na dekady funkcje reprezentacyjne, nie było pieniędzy na prace utrzymaniowe. W 1795 roku Prusacy wykradli z Wawelu insygnia koronacyjne królów Polski. Nigdy nie zostały one odnalezione.

9. Austriacy, którzy „urzędowali” w Krakowie do 1918 roku, znaleźli dla zamku nowe przeznaczenie. Przekształcili go w koszary wojskowe i bezpardonowo dostosowywali znajdujące się tam budynki do nowych celów. Za duże pomieszczenia? Przedzielmy je ścianami działowymi na mniejsze. Zbędne zabudowania? Usuńmy je. W ten sposób ze Wzgórza Wawelskiego zniknęły dwa kościoły i szereg innych zabudowań. Austriacy zostawili też coś od siebie: w południowo-zachodniej części wzgórza wybudowano szpital. Oczywiście, toporny budynek nijak nie pasował do renesansowej bryły zamku, ale polskie władze po 1918 roku nie zdecydowały się go wyburzyć. Znalazły dla niego nowe zastosowanie.

Po II wojnie światowej do 1991 r. znajd8wały się w nim reprezentacyjne apartamenty Urzędu Rady Ministrów. Później obiekt przeznaczono na apartamenty Kancelarii Prezydenckiej. Obecnie mieści się w nim Centrum Wystawowo-Konferencyjne Zamku Królewskiego na Wawelu oraz mieszkania pracowników wawelskich.

Austriacki szpital na Wawelu

10. W 1939 roku Kraków stał się stolicą Generalnej Guberni. Hans Frank, generalny gubernator, na swoją siedzibę wybrał Wawel. Był oczarowany bogactwem, w którym przyszło mu żyć. Traktował nowe miejsce zamieszkania jako prawdziwą nobilitację, czuł się jak monarcha. Otaczający go ludzie nie mieli odwagi, by powiedzieć mu to wprost, ale jego mania wielkości byłą wręcz groteskowa.

Joseph Goebbels, minister oświecenia ludowego i propagandy, tak napisał w swoim dzienniku: „Frank nie tyle czuje się przedstawicielem Rzeszy, ile raczej królem Polski. Ale w ten sposób daleko nie zajedzie. Frank nie rządzi, on panuje. Tak chyba trzeba to ująć. Król Stanisław, jak mówią o nim starzy towarzysze partyjni, wydaje się sobie polskim władcą i dziwi się, że straż nie prezentuje broni, gdy wchodzi do niemieckiego budynku urzędowego”. Frank był zbrodniarzem wojennym, miał na sumieniu setki wyroków śmierci na ludności polskiej. Został skazany na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wydał w październiku 1946 przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *